UA | DE

Proces leczenia napromienianiem

Planowanie leczenia

Radioterapia radykalna trwa zwykle około 4 - 7 tygodni, a sesje terapeutyczne (frakcje) realizowane są przez pięć dni w tygodniu. Kiedy napromienianie wykonuje się w celu paliatywnym, cykl leczenia  może trwać od jednego dnia do dwóch tygodni. Taki harmonogram pozwala na ochronę zdrowych narządów. Całkowita dawka promieniowania oraz liczba zabiegów uzależnione są od wielkości i lokalizacji nowotworu, rodzaju choroby nowotworowej, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz innych form leczenia stosowanych równolegle lub wcześniej. Opiekę nad każdym pacjentem w czasie całego leczenia sprawuje zespół terapeutyczny, w skład którego wchodzi:

  • lekarz onkolog - specjalista radioterapii onkologicznej (lekarz radioterapeuta),
  • fizyk, który przygotowuje plan leczenia zgodnie z zaleceniem lekarza radioterapeuty i gwarantuje, że urządzenia działają prawidłowo i emitują właściwe dawki promieniowania,
  • technik elektroradiologii, który układa pacjenta do każdego zabiegu i obsługuje urządzenia emitujące promieniowanie,
  • pielęgniarka, która zapewnia fachową opiekę pielęgniarską oraz udziela pierwszej pomocy w zwalczaniu powikłań i informuje pacjenta o możliwych sposobach przeciwdziałania powikłaniom.

Po wstępnej konsultacji lekarz radioterapeuta kwalifikuje pacjenta do radioterapii samodzielnej lub skojarzonej z innymi metodami leczenia onkologicznego. Pierwszym etapem terapii jest planowanie leczenia. W procesie zwanym symulacją pacjent leży nieruchomo na stole, podczas gdy technik uruchamia tomograf komputerowy lokalizujący nowotwór. Lekarz w tym czasie zaznacza na skórze pacjenta punkty centrowania, które będą służyły do odtwarzania takiej samej pozycji ciała w trakcie napromieniania. 

Dla każdego pacjenta przygotowuje się indywidualny plan leczenia. Na podstawie informacji z symulacji oraz historii choroby lekarz radioterapeuta we współpracy z fizykiem i specjalistą do spraw dozymetrii określa wymaganą dawkę i energię napromieniania oraz liczbę frakcji. Plan ma na celu również uwzględnienie ochrony narządów zdrowych, które nie wymagają leczenia. Proces planowania jest czasochłonny i długotrwały, trwa od kilku do kilkunastu dni. Duża część procesu planowania leczenia odbywa się bez fizycznego udziału pacjenta, na podstawie wykonanej tomografii komputerowej.

Leczenie

Zabiegi napromieniania energią jonizującą (radioterapia) odbywają się przy użyciu specjalnie skonstruowanego do tego celu aparatu terapeutycznego, tzw. przyśpieszacza liniowego (akceleratora), który znajduje się w specjalnie dostosowanym pomieszczeniu. Aparaty terapeutyczne są obsługiwane przez wykształconych w tym celu techników elektroradiologii.

W sali zabiegowej technik lub lekarz radioterapeuta lokalizuje obszar leczenia na podstawie oznaczeń na skórze pacjenta. W czasie każdej sesji napromieniania chory spędza w sali zabiegowej od 15 do 30 minut, ale w ciągu tego czasu napromienianie trwa jedynie przez 1-5 minut.

Pozycja ciała - podczas napromieniania pacjent musi leżeć całkowicie nieruchomo, dlatego bardzo ważne jest wygodne ułożenie ciała przed rozpoczęciem sesji (frakcji), aby napromienianie docierało precyzyjnie do zaplanowanego obszaru. W wielu przypadkach w radioterapii wymagane jest unieruchomienie pacjenta przy użyciu specjalnych masek i form, które jednak zapewniają komfort i są bezpieczne dla pacjenta.

Oddychanie -  podczas napromieniania pacjent powinien oddychać spokojnie i regularnie. Nie należy wstrzymywać oddechu, chyba że o to poprosi personel.

Przed rozpoczęciem napromieniania zespół techniczny opuszcza salę, w której pacjent pozostaje sam. Zespół w tym czasie przebywa w pomieszczeniu przylegającym do sali zabiegowej. Pacjent przez  cały czas jest monitorowany przez kamery i obserwowany na ekranie. Nad głową pacjenta umiejscowiony jest mikrofon, przez który może komunikować się z zespołem czuwającym nad jego terapią.

Promieniowanie jonizujące (radioterapia) jest niewidzialne i niesłyszalne, ale urządzenia służące do radioterapii w trakcie leczenia mogą się obracać i przez to wydawać różne dźwięki. Nie ma podstaw do jakichkolwiek obaw.  Aparatura jest sprawna i bezpieczna, sterowana przez specjalistów wysokiej klasy. O wszelkich obserwacjach, przyczynach niepokoju, odczuwanych dolegliwościach lub dyskomforcie w czasie przeprowadzanej terapii można rozmawiać  z lekarzem radioterapeutą lub z inną osobą z personelu terapeutycznego. Zabieg napromieniania można przerwać w każdym momencie.

Ustalona przez lekarza dawka napromieniania jest całkowicie bezpieczna dla pacjenta i jego otoczenia. Ciało pacjenta nie przenosi żadnego promieniowania. Pacjent nie stanowi zagrożenia dla swoich bliskich, również dzieci. Może bliskich dotykać i całować. 

Praktyczne wskazówki dla pacjentów radioterapii:

  • Traktuj bardzo delikatnie skórę w obszarze leczenia, noś luźną, miękką, bawełnianą odzież na napromienianej części ciała, nie uciskając miejsc napromienianych. Nie trzyj ani nie drap napromienianej skóry.
  • Zrezygnuj z krochmalenia pościeli, pod którą śpisz.
  • Higiena osobista, codzienna jest jak najbardziej wskazana, używaj żelu pod prysznic o neutralnym pH. Kąpiele są dozwolone, jeżeli skóra jest sucha, czysta i nieuszkodzona. Skórę myj delikatnie, aby jej nie uszkodzić. Bez konsultacji ze swoim lekarzem nie używaj w leczonym obszarze żadnych mydeł, balsamów, dezodorantów, perfum, kosmetyków ani innych substancji.
  • Nie zmywaj linii lub kropek na skórze zrobionych przez lekarza. Oznaczają one miejsce, które jest napromieniane.
  • Nie ogrzewaj ani nie ochładzaj (plastry rozgrzewające, worki z lodem itp.) leczonego obszaru, używaj jedynie letniej wody do przemywania leczonego obszaru.
  • Jeżeli musisz golić leczony obszar, użyj maszynki elektrycznej, ale wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Nie stosuj żadnych substancji przed goleniem ani kremów do usuwania owłosienia.
  • Chroń leczony obszar przed promieniowaniem słonecznym. O ile to możliwe, przed wyjściem na zewnątrz zakryj napromienianą skórę przewiewną tkaniną lub kapeluszem.  Skórę należy chronić przed promieniami słońca przez co najmniej rok po zakończeniu radioterapii.
  • Upewnij się, że przed rozpoczęciem leczenia Twój lekarz wie o wszystkich lekach, jakie zażywasz. Jeśli musisz zacząć brać jakiś lek - nawet aspirynę - skonsultuj się z lekarzem przed zażyciem.
  • Staraj się jak najwięcej dowiedzieć o swojej chorobie, bo wiedzieć więcej, to bać się mniej. Zadawaj swojemu lekarzowi, pielęgniarce, technikowi wszelkie pytania, jakie przychodzą ci do głowy. Są to jedyne osoby, które mogą udzielić Ci właściwej rady dotyczącej leczenia, powikłań, opieki w domu i innych problemów medycznych, jakie możesz mieć. Konsultowanie obaw i zmartwień z rodziną, bliskimi czy na forach internetowych nie jest wskazane, ponieważ - mimo dobrych chęci - ich wiedza nie zawsze będzie kompletna i prawdziwa z medycznego punktu widzenia.
  • Dbaj o odpowiednią dietę. Nie jedz pokarmów rozdymających i ciężkostrawnych (grochu, fasoli, kapusty, smażonych mięs), nie używaj  ostrych przypraw. Gorące i zimne płyny zastąp letnimi. Mięso, drób, ryby spożywaj w postaci gotowanej lub duszonej.
  • Spożywanie alkoholu w trakcie leczenia jest bezwzględnie zakazane. Alkohol działa silnie na śluzówki, co przyczyni się do nasilenia dolegliwości związanych z radioterapią. Spożywanie alkoholu zaburza metabolizm organizmu.
  • W czasie radioterapii obowiązuje Cię całkowity zakaz palenia papierosów. Niestosowanie się do tego zakazu może nasilić wiele rodzajów odczynów popromiennych i pogorszyć wyniki leczenia.
  • Prowadź oszczędzający tryb życia.  Niewskazany jest duży wysiłek fizyczny. W ciągu dnia często wypoczywaj  w pozycji leżącej, a po obiedzie śpij około 2 godzin. Sen nocny nie powinien trwać krócej niż 8 godzin.
  • W trakcie radioterapii możesz prowadzić normalne życie seksualne pod warunkiem stosowania skutecznej antykoncepcji. Zajście w ciążę w trakcie radioterapii grozi poronieniem albo nieodwracalnym kalectwem dziecka.
  • Unikaj w miarę możliwości zdenerwowania, dobry stan psychiczny i fizyczny wpływa korzystnie na przebieg leczenia.
na góręna górę